Vì sao gầy, ăn ít mỡ vẫn mỡ máu cao? Bác sĩ giải thích

Thạc sĩ – bác sĩ Ngô Thị Kim Ánh, Phó giám đốc điều trị ngoại trú, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Tim Tâm Đức (TP.HCM), cho biết nhiều người nhìn bên ngoài khá gầy nhưng lại có tỷ lệ mỡ cơ thể và mỡ nội tạng cao, thường được gọi là kiểu hình “béo phì chuyển hóa với cân nặng bình thường”. Tình trạng này thường được ghi nhận ở người châu Á, trong đó rối loạn mỡ máu hay chuyển hóa có thể xảy ra ngay cả khi BMI ở mức bình thường hoặc thấp.

ẢNH MINH HỌA: N.QUYÊN TẠO TỪ CHAT GPT

Các yếu tố nguy cơ có thể gây tăng mỡ máu

Một số người cho biết dù chế độ ăn uống khá ít chất béo nhưng kết quả mỡ máu vẫn cao. Như trường hợp anh N.A.P (30 tuổi, cao 1,8 m, nặng 75 kg, ở TP.HCM), từ nhỏ anh đã không ăn được các loại thịt mỡ và gân, chỉ ăn thịt nạc, nhưng khi đi khám thì phát hiện có mỡ máu tăng nhẹ, kèm tăng huyết áp.

Hay chị D.H (46 tuổi, cao 1,56 m, nặng 51 kg, ở TP.HCM) cho biết mỗi ngày mình ăn nhiều rau luộc nhà trồng, đi bộ đều đặn 1 – 2 tiếng nhưng vẫn bị mỡ máu cao.

Theo bác sĩ Kim Ánh, ngoài chất béo, chế độ ăn nhiều đường và tinh bột tinh chế cũng làm tăng triglyceride – một chỉ số khá quan trọng trong xét nghiệm mỡ máu, bên cạnh LDL-C (cholesterol “xấu”). Rối loạn di truyền trong bệnh tăng cholesterol máu gia đình cũng có thể làm LDL-C cao dù ăn uống điều độ. Ngoài ra, còn có một số tình trạng bệnh lý gây tăng mỡ máu và không liên quan đến chế độ ăn như suy giáp, hội chứng Cushing, hội chứng thận hư…

Ở người trẻ và trung niên, ngoài cân nặng, những yếu tố khác có thể làm tăng cholesterol hoặc triglyceride được bác sĩ đề cập gồm:

• Chế độ ăn nhiều mỡ bão hòa, đồ chiên rán hoặc nhiều đường và tinh bột.
• Ít vận động, dù cân nặng bình thường.
• Hút thuốc và uống nhiều rượu bia.
• Kháng insulin, tiền tiểu đường hoặc tiểu đường.
• Bệnh lý nội tiết, bệnh thận hoặc đang dùng thuốc có nguy cơ gây rối loạn chuyển hóa mỡ.

Người có mỡ máu cao nên ăn gì, vận động ra sao?

Theo bác sĩ Kim Ánh, nếu người trẻ hoặc trung niên đã có mỡ máu cao nhưng không thừa cân và không có nhu cầu giảm cân, mục tiêu là cải thiện chất lượng khẩu phần ăn và chuyển hóa lipid. Theo khuyến cáo của Hội Tim mạch học Việt Nam 2024, thay đổi lối sống vẫn là nền tảng trong kiểm soát rối loạn lipid, nhưng cần cá thể hóa theo loại lipid tăng và nguy cơ tim mạch.

Ở người có LDL-C cao, nên:

• Giảm mỡ động vật, thịt mỡ, da, nội tạng, bơ, kem và thực phẩm nhiều chất béo bão hòa.
• Ưu tiên cá, thịt nạc, đậu, các loại hạt và dầu thực vật.
• Tăng rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và chất xơ hòa tan.

Hội Tim mạch học Việt Nam cũng nhấn mạnh không cần loại bỏ hoàn toàn chất béo; nên thay chất béo bão hòa bằng chất béo không bão hòa, đồng thời thay đổi chất lượng chất béo trong chế độ ăn.

Ở người có triglyceride cao: Cần chú ý đến lượng đường (như nước ngọt, bánh kẹo, trà sữa…) và khẩu phần tinh bột tinh chế (bánh mì, bún, phở…) được nạp vào; hạn chế hoặc tránh rượu bia vì có thể làm triglyceride tăng.

Về vận động, bác sĩ Kim Ánh khuyên nên:

• Tập aerobic mức vừa phải như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi khoảng 30 – 45 phút/lần, 4 – 5 ngày/tuần, kết hợp tập sức mạnh 2 – 3 buổi/tuần để duy trì khối cơ.
• Hạn chế ngồi lâu, nên đứng dậy và vận động nhẹ định kỳ trong ngày.