Đừng bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo sớm

Cùng với xu hướng già hóa dân số và sự gia tăng các bệnh lý chuyển hóa, sức khỏe nam giới trung niên đang trở thành vấn đề được quan tâm. Hội chứng mãn dục nam (Late-Onset Hypogonadism – LOH) là tình trạng suy giảm testosterone theo tuổi, nhưng chịu ảnh hưởng lớn từ lối sống và các bệnh mạn tính.

Bác sĩ Nguyễn Tuấn Đạt – Trung tâm Tiết niệu và Nam khoa (Bệnh viện Trung ương Quân đội 108) cho biết: “Không chỉ làm giảm ham muốn tình dục và chức năng sinh lý, mãn dục nam còn liên quan đến giảm khối cơ, loãng xương, rối loạn chuyển hóa, tăng huyết áp, đái tháo đường và nhiều vấn đề về tâm thần kinh, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống”.

Các nghiên cứu trên thế giới ghi nhận tỷ lệ mãn dục nam ở nhóm trên 40 tuổi dao động từ 10% đến 40%. Tại Đông Á, tỷ lệ này vào khoảng 24,1–33,1%, trong khi nghiên cứu tại Việt Nam năm 2025 ghi nhận tỷ lệ 18,8%. Tuy nhiên, ở các cơ sở khám chữa bệnh chuyên khoa, tỷ lệ này có thể cao hơn do người bệnh thường chỉ đến khám khi triệu chứng đã rõ rệt.

Xuất phát từ thực tế đó, nhóm nghiên cứu tại Trung tâm Tiết niệu và Nam khoa đã thực hiện khảo sát trên 260 nam giới từ 40 tuổi trở lên đến khám trong thời gian từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2026 nhằm đánh giá thực trạng mãn dục nam và các yếu tố liên quan.

Người đến khám mang nhiều yếu tố nguy cơ

Kết quả khảo sát cho thấy nhóm tuổi từ 41–60 chiếm 65,4% tổng số đối tượng nghiên cứu. Trong đó, nhóm 51–60 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 34,6%, tiếp theo là nhóm 41–50 tuổi với 30,8%. Đa số người bệnh đang sống cùng vợ và gần 40% làm công việc văn phòng.

Mặc dù phần lớn có BMI (chỉ số khối cơ thể) ở mức bình thường, vẫn có 30,8% bị thừa cân, béo phì và 37,3% có vòng bụng từ 90 cm trở lên. Ngoài ra, 40,4% đang mắc ít nhất một bệnh lý nền như tăng huyết áp hoặc đái tháo đường. Nghiên cứu cũng ghi nhận 42,3% thường xuyên sử dụng rượu bia, 36,5% hút thuốc lá, gần một nửa ít vận động và 26,9% có rối loạn giấc ngủ. Theo nhóm nghiên cứu, đây đều là những yếu tố có thể ảnh hưởng đến sức khỏe nội tiết và làm gia tăng nguy cơ suy giảm testosterone.

Phân tích các yếu tố liên quan cho thấy tuổi tác vẫn là yếu tố ảnh hưởng đáng kể đến nguy cơ mắc hội chứng mãn dục. Tuy nhiên, các yếu tố chuyển hóa mới là những yếu tố nổi bật nhất. Nam giới có BMI từ 25 trở lên có nguy cơ mắc hội chứng mãn dục cao gấp 5,8 lần so với người có BMI bình thường. Những người có vòng bụng từ 90 cm trở lên cũng có nguy cơ cao gấp 4,6 lần.

Bên cạnh đó, người mắc các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn chuyển hóa có nguy cơ mắc bệnh cao hơn khoảng 4,6 lần so với người không có bệnh nền.

Trong khi đó, nghiên cứu chưa ghi nhận mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa tình trạng mãn dục với nghề nghiệp, tình trạng hôn nhân, hút thuốc lá, uống rượu bia, vận động thể lực hay rối loạn giấc ngủ.

Theo nhóm nghiên cứu, kết quả này phù hợp với nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước. Không phải tất cả nam giới lớn tuổi đều bị suy giảm testosterone, đồng thời cũng có không ít người mới ngoài 40 tuổi đã xuất hiện các biểu hiện của hội chứng. Các nghiên cứu gần đây cho thấy nồng độ testosterone chịu ảnh hưởng đáng kể từ tình trạng sức khỏe chuyển hóa.

Béo phì, đặc biệt là béo bụng, làm tăng hoạt động của enzyme aromatase, khiến testosterone bị chuyển thành estrogen nhiều hơn, từ đó làm giảm hormone sinh dục nam và hình thành vòng xoắn bệnh lý giữa béo phì và suy giảm testosterone. Điều này lý giải vì sao nam giới có thừa cân, vòng bụng lớn hoặc mắc các bệnh chuyển hóa thường có nguy cơ mãn dục cao hơn rõ rệt so với người khỏe mạnh.

Cần sàng lọc sớm để nâng cao chất lượng cuộc sống

Nhóm nghiên cứu gồm các bác sĩ Lê Đức Phúc, Nguyễn Tuấn Đạt, Phan Lê Nhật Long, Phạm Đức Mạnh nhận định, việc chăm sóc sức khỏe nam giới sau tuổi 40 không nên chỉ tập trung điều trị các triệu chứng suy giảm sinh lý mà cần hướng tới kiểm soát toàn diện các yếu tố nguy cơ. Duy trì cân nặng hợp lý, giảm béo bụng, tăng cường vận động, điều trị tốt tăng huyết áp, đái tháo đường và các rối loạn chuyển hóa có thể góp phần bảo vệ chức năng nội tiết, làm chậm quá trình suy giảm testosterone và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Các bác sĩ cũng khuyến cáo nam giới trên 40 tuổi, đặc biệt những người có biểu hiện giảm ham muốn tình dục, rối loạn cương dương, mệt mỏi kéo dài hoặc mắc các bệnh chuyển hóa, nên được sàng lọc bằng các bộ câu hỏi chuẩn hóa kết hợp với xét nghiệm testosterone khi cần thiết.

Việc phát hiện sớm, điều chỉnh lối sống và kiểm soát các yếu tố nguy cơ chuyển hóa sẽ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, duy trì khả năng lao động và thúc đẩy quá trình già hóa khỏe mạnh.