“Con trai tôi muốn sống như một cô gái”

TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, Giảng viên Khoa Tâm lý học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM, cho biết bác sĩ từng gặp nhiều trường hợp phụ huynh sốc khi con thú nhận là người chuyển giới. Có người chết lặng, có người bật khóc, có người nổi giận vì nghĩ con đang “nổi loạn” hoặc bị tác động từ bên ngoài. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất sau cú sốc không phải là cha mẹ hiểu mọi thứ ngay lập tức, mà là đừng để nỗi sợ làm đứt sợi dây với con.

Nhiều gia đình vốn quen với một “kịch bản” đã định sẵn cho con cái: con trai sẽ sống như đàn ông, con gái sẽ lớn lên, lập gia đình, sinh con và đi theo những chuẩn mực quen thuộc. Vì vậy, khi con công khai bản dạng giới hoặc xu hướng tính dục, nhiều phụ huynh cảm thấy mọi hình dung về tương lai bị đảo lộn.

Theo TS.BS Trà Anh Duy, người chuyển giới là những người có bản dạng giới khác với giới tính được ghi nhận khi sinh. Đây không phải là sự “đua đòi”, “bắt chước” hay chống đối gia đình như nhiều người lầm tưởng. Trước khi dám nói ra với cha mẹ, không ít người đã trải qua thời gian dài tự nghi ngờ bản thân, cố che giấu cảm xúc và sống trong lo sợ bị từ chối.

Điều khiến các chuyên gia tâm lý lo ngại nhất không phải là khoảnh khắc “come out”, mà là phản ứng đầu tiên của gia đình. Một câu nói tưởng chừng vô tình có thể trở thành ký ức ám ảnh kéo dài nhiều năm.

“Ba mẹ chưa hiểu hết, nhưng ba mẹ vẫn thương con” sẽ mở ra cánh cửa đối thoại. Nhưng những câu như “Con làm gia đình xấu hổ”, “Con bị bệnh rồi” hay “Ba mẹ cấm con sống như vậy” có thể khiến người trẻ khép lại hoàn toàn.

Một nghiên cứu của Ryan và cộng sự công bố trên tạp chí Pediatrics năm 2009 cho thấy, những người trẻ thuộc cộng đồng LGBT từng bị gia đình chối bỏ có nguy cơ trầm cảm cao gấp gần 6 lần và nguy cơ sử dụng chất gây nghiện cao gấp hơn 3 lần so với nhóm được gia đình chấp nhận. Điều này cho thấy gia đình có thể là nơi chữa lành, nhưng cũng có thể trở thành nguồn tổn thương sâu sắc nhất.

TS.BS Trà Anh Duy từng tiếp nhận trường hợp một bạn trẻ được ghi nhận giới tính khi sinh là nữ nhưng nhiều năm cảm thấy mình là nam. Khi con chia sẻ sự thật, người mẹ gần như suy sụp vì nghĩ mình “nuôi con sai”, còn người cha im lặng kéo dài nhiều ngày. Không khí gia đình trở nên căng thẳng dù ai cũng thương nhau.

Điều đầu tiên chuyên gia khuyến cáo là tạm dừng mọi phản ứng gây tổn thương như mắng mỏ, ép con chứng minh, kiểm soát điện thoại hay quy kết lỗi cho ai đó. Thay vào đó, cha mẹ nên giữ những câu nói an toàn như: “Ba mẹ cần thời gian để hiểu thêm, nhưng ba mẹ vẫn ở đây với con”.

Một trường hợp khác là nam sinh học giỏi, sống kín đáo nhưng luôn cảm thấy mình là nữ. Người cha đã kể với chuyên gia: “Con trai tôi muốn sống như một cô gái”. Ông phản ứng gay gắt vì lo ảnh hưởng danh dự gia đình. Còn người mẹ bật khóc vì sợ con “mất tương lai”. Sau thời điểm đó, con dần né tránh bữa cơm gia đình, ít trò chuyện và có dấu hiệu căng thẳng tâm lý.

Theo TS.BS Trà Anh Duy, nỗi sợ của cha mẹ là điều dễ hiểu bởi họ lo con bị kỳ thị, bị tổn thương ngoài xã hội. Tuy nhiên, nếu vì nỗi sợ đó mà chính gia đình lại trở thành nơi khiến con đau đớn nhất, hậu quả tâm lý sẽ càng nặng nề hơn.

Các chuyên gia khuyến cáo cha mẹ không nên ép con “trở lại bình thường”, không dùng lời miệt thị, không đưa con đi “chữa” bằng các biện pháp phản khoa học. Điều cần thiết hơn là theo dõi sức khỏe tinh thần của con, tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc y khoa có kinh nghiệm để được hướng dẫn đúng cách.

Cha mẹ cần lắng nghe con

Cha mẹ cũng cần học cách lắng nghe thay vì thẩm vấn. Những câu hỏi như “Ai xúi con?”, “Con có chắc không?” hay “Con làm vậy để chống đối gia đình à?” thường khiến người trẻ cảm thấy bị phủ nhận. Thay vào đó, phụ huynh có thể hỏi: “Con đã cảm thấy như vậy từ bao giờ?”, “Điều gì khiến con khó khăn nhất?” hoặc “Ba mẹ cần làm gì để con thấy an toàn hơn?”.

Một nghiên cứu khác của Olson và cộng sự công bố trên Pediatrics năm 2016 cho thấy, người chuyển giới được gia đình ủng hộ và được sống phù hợp với bản dạng giới có mức trầm cảm nằm trong giới hạn phát triển bình thường, trong khi mức lo âu chỉ tăng nhẹ so với nhóm đối chứng.

Theo TS.BS Trà Anh Duy, cha mẹ không cần hiểu mọi khái niệm hay thay đổi hoàn toàn chỉ sau một đêm. Điều quan trọng nhất là giữ cho con cảm giác mình không bị bỏ rơi.

“Hành trình có con chuyển giới là hành trình cả gia đình học lại cách yêu thương trong một thực tế mới. Khi cha mẹ biết lắng nghe và đồng hành đúng cách, ngôi nhà vẫn có thể là nơi an toàn nhất để con quay về”, vị chuyên gia chia sẻ.